ANA SƏHİFƏKİTABƏVVƏLKİSONRAKI

Xəbərlərdə rəqəmlərlə işləmək üçün məsləhətlər

Məlumatla işləmək üçün ən yaxşı məsləhət ondan həzz almaqdır. Məlumat qadağan olunmuş kimi görünə bilər. Eybi yaxdur qoy səni qorxutsun, heç nə alınmayacaq. Ona bir oyuncaq kimi bax və araşdır, o təəccüblü bir şəkildə sizə sirləri açacaq və hekayələr danışacaq. Hər bir qorxusuz və ehtiyatsız olaraq onu araşdırın. Elə təsəvvür edin ki, o sizing xəyalınızdakı bir çalışmadır. Alternative hekayələr düçünərkən bir qədər yaradıcı olun, orada çoxlu məlumatlar ola bilər, məlumatı şərh edə bilər elə bunun üçün onu daha çox sübut və dəlillərlə yoxlayın. “Başqa hansı hekayə bunu izah edə bilər?” sualı rəqəmin böyük və ya pis olması onun nəyin sübutu olması və yaxud nəzərdə tutulanların heç birinin olmaması haqqında bəzi şeylər deyə bilər.

  • Abırsız məlumatı skeptizmlə qarışdırmayın. Skeptisizm yaxşıdır. Abırsızlıq isə əl qolunu açıb hüdüd bilmir. Əgər data jurnalistikaya inanırsınızsa, siz bu kitabı ya oxuyacaq ya da heç oxumayacaqsınız. Onda inanmalısınız ki, məlumat hər halda lənətə gəlmiş karikatura sayaq yalanlardan, qətl faktlarından dəyişən üzlü sərlövhələrdən daha yaxşıdır. Məlumatlar çox vaxt bizə düzgün istifadə etdikdə dərin bilik verir. Nə abırsız, nə də vicdansız olmaq lazımdır, bir qədər ayıq olmaq yetər.

  • Əgər mən sizə desəm ki, tənəzzül başlayandan bəri içgi içənlərin sayı çoxalıb, bəlkə də siz mənə deyəcəksiniz ki, insanların çoxu depressiyadadır. Əgər desəm ki içgi içənlərin sayı azalmışdır, o zaman deyəcəksiniz ki, insanlar çox sınmışlar, kasıblamışlar. Başqa sözlə, məlummatın özünün dedikləri bizim düşündüklərimizlə, gözləntilərimizlə heç bir fərq etmir. İşlər pis gedirsə, deməli, pis gedir. Yuxarı gedir, artırsa, pisdir, aşağı gedir pisləşirsə yeə pisdir. Məsələ ondadır ki, əgər siz məlumata inanırsınızsa, qoyun sizing orada nəyisə quraşdırıb axtarmanızdan öncə, məlumat özü olanı desin. Müəyyən bir mövzuda o qədər məlumat vardır ki, onları nəzərdən keçirəndə əgər diqqətlə ətrafa baxsanız görəcəksiniz ki, sizing düşündükləriniz, inandıqlarınız onlarda öz təsdiqini tapır. Başqa sözlə data jurnalistika, əgər siz açıq fikirli deyilsinizsə, nəticələrə çox az dəyər əlavə edir. O sizing rəqəmlərə əsaslanmaq istəyiniz qədər deyil, yalnız sizin görmək istədiyiniz qədər obyektivdir.

  • Qeyri müəyyənliyin olmasından eybi yoxdur. Biz rəqəmləri və səlahiyyətləri əlaqələndiririk. Bəzən heç olmamış kimi. Cavab bu olur ki, cavab yoxdur. \cavab bizim malik olduğumuz ən yaxşı cavab ola bilər. Lakin bir qədər dəqiq olmaya da bilər. Məncə, biz bu şeyləri deməliyik. Əgər o hekayələri öldürməyin yaxşı bir üsulu kimi səslənirsə, mən deyərdim ki, o yeni suallar meydana çıxarmağın möhtəşəm yoludur. Eyni zamanda, burada məlumatları kəsməyin birdən daha çox qanuni yolu da ola bilər. Rəqəmlərini həqiqi və ya saxta olmasının fərqi yoxdur.

  • Tədqiqat bir hekayədir. Nəyisə aşkar etməyə çalışmağın haqqında hekayə, bir dəlildən digərinə doğru irəliləməyin, və bu zaman məlumadan irəli gələn dəlillərə əsaslanmağın böyük jurnalistikadır. Müxtəlif mənbələr yeni müxtəlif bucaqlar, yeni ideyalar yaradır, daha dərindən qavramanı asanlaşdırır. Mən təəccüb edirəm, əgər biz daha çox səlahiyyətli olmaq üçün inadkarlıq etsəydik, və insanlara cavabı desəydik, biz öz axtarışlarımızı göstərmədən bir fəndi qaçırardıq.

  • Ən yaxşı suallar köhnə suallardır: o doğrudanmı böyük bir rəqəmdir? O rəqəm haradan çıxdı? Siz əminsinizmi ki, o sizin düşündüyünüzün sayıdır? Bunlar məlumat ətrafında düşüncələrdir, qıraqda bucaqda sadə bir rəqəmə görə sıxılmış materiallardır, həyatın müxtəlif fəsadlarıdır, müəyyən vaxt axarında olmuş potensial müqayisələrdir, qrupdur, coğrafiyadır, qısası, kontekstdir.

Maykl Blastland, Sərbəst Journalist

ANA SƏHİFƏKİTABƏVVƏLKİSONRAKI