Mingəçevirdə iqlim təhlükəsi: daşqınlar artır, su ehtiyatları azalır

Mingəçevir: su şəhərinin xəbərdarlıq siqnalı

Mingəçevir – Azərbaycanın “su paytaxtı”. Kür çayının qüdrətli qollarını saxlayan nəhəng su anbarı, ölkənin enerji ürəyi, ətraf rayonların suvarma canı və minlərlə insanın həyat mənbəyidir. Amma bu gün bu su, həm xilaskar, həm də təhlükəyə çevrilir.

Son illərdə iqlim dəyişikliyi bölgəni sarsıdır: bir tərəfdən quraqlıq və suyun azalması, digər tərəfdən güclü yağışlar və ani su qalxması. Bu paradoks — iqlim böhranının klassik əlamətidir.

Temperatur artımı Azərbaycanda qlobal ortalamadan sürətlidir. Son 100 ildə orta temperatur 0.4–1.3°C qalxıb. Proqnozlara görə 2050-ci ilə qədər 2–3°C, əsrin sonuna isə 4°C+ artım gözlənilir. Yayda isti dalğaları daha tez-tez və güclü olur.

Azərbaycanda orta temperatur artımı (proqnozla)Su səviyyəsinin dalğalanması dramatikdır. Bəzi illərdə (məsələn, güclü yağışlı dövrlərdə) su səviyyəsi 1-2 metr qalxaraq ətraf əraziləri basır. Digər vaxtlarda isə su azalır, enerji və suvarma problemləri yaranır.

Mingəçevir su anbarında su səviyyəsinin dəyişiklikləri (təxmini)Son vaxtların real təsirləri: subasma və xəbərdarlıq

Son illərdə intensiv yağıntılar nəticəsində Mingəçevir su anbarına daxil olan su həcmi artıb. Kür və Qanıx çaylarından gələn axın bəzən saniyədə 800+ kubmetrə çatır. Bu, su səviyyəsini qaldırır və bənddən buraxılan su ətraf rayonlarda subasma yaradır:

• Əkin sahələri, evlər və infrastruktur su altında qalır.
• Kənd təsərrüfatı zərər çəkir (pambıq, taxıl, tərəvəz).
• Balıqçılıq və turizm əziyyət çəkir.
• Sel riski artır, xüsusilə yaz və payızda.

Bu hadisələr iqlim dəyişikliyinin “yeni normaları”dır: daha az, amma daha güclü yağışlar → ani daşqınlar. Eyni zamanda uzun quraqlıq dövrləri su ehtiyatlarını tükəndirir. Azərbaycanda su ehtiyatları artıq 20% azalıb və iqlim ssenarilərinə görə 2050-ci ilə qədər daha 15-25% azalma gözlənilir.

Ümid və həll yolları

Təsəvvür edin: Mingəçevir gölünün sahilində dayanmısınız. Bir vaxtlar sakit sular indi qəzəblə çırpılır. Uzaqda əkin sahələri su altında qalıb, fermerlər narahat gözlə baxır. Uşaqlar artıq “su şəhəri”nin əyləncə yerlərində deyil, sel sularından xeyli kənarda oynayırlar.

Bu, sadəcə statistika deyil. Bu, minlərlə ailənin gələcəyidir. Enerji təhlükəsizliyimiz, qida təminatımız və Mingəçevirin turizm potensialı təhlükə altına düşə bilər.

Mingəçevir təkcə problem deyil — həm də həll mərkəzi ola bilər:

• Su idarəçiliyinin modernləşdirilməsi — itkiləri azaltmaq, ağıllı suvarma sistemləri qurmaq..
• Bərpa olunan enerji — günəş və külək stansiyaları ilə hidroenergetikanı dəstəkləmək.
• Meşə bərpası və yaşıl zonalar — buxarlanmanı azaltmaq və torpağı qorumaq.
• Yerli monitorinq —Elm adamları ilə birgə erkən xəbərdarlıq sistemləri yaratmaq.
• İcma səviyyəsində adaptasiya — fermerlərə iqlimə davamlı bitkilər və texnologiyalar təqdim etmək.

Unutmayaq ki, Mingəçevirin taleyi Azərbaycanın taleyidir. Bu gün atacağımız addımlar sabahımızı xilas edəcək. Su şəhəri susuz qalmamalı,  sel altında da boğulmamalıdır.