Jurnalist kimdir? Təhsil, təcrübə və ya sadəcə “ad”?

Müasir dövrdə jurnalist peşəsi ciddi transformasiya keçirir. Bir tərəfdən Azərbaycan Dövlət Universiteti (BDU) kimi nüfuzlu ali məktəblərdə jurnalistika ixtisası üzrə təhsil almış, korrektor, müxbir, şöbə müdiri və redaktor vəzifələrində uzun illər çalışmış peşəkarlar var. Digər tərəfdən isə heç bir ixtisas təhsili və sistemli təcrübəsi olmayan, sadəcə sosial şəbəkələrdə və müxtəlif onlayn resurslarda yazan şəxslər özlərini “jurnalist” adlandırırlar.

Bu vəziyyətə münasibət necə olmalıdır?

Jurnalistlik peşədir, amma tam “qapalı klub” deyil. Universitet təhsili və praktiki təcrübə bu peşənin əsas sütunlarıdır. Faktların çoxsaylı mənbələrdən yoxlanılması, jurnalist etika kodeksinə riayət, obyektivlik, dərin araşdırma və oxucunun qarşısında məsuliyyət daşımaq əsas tələblərdir. Bu keyfiyyətlər illərlə formalaşır və asan əldə olunmur.

Rəqəmsal era giriş baryerini demək olar ki, sıfıra endirib. Bu, bir tərəfdən vətəndaş jurnalistikasını inkişaf etdirir və hadisələrin operativ işıqlandırılmasına imkan yaradır. Lakin digər tərəfdən keyfiyyətsiz məzmun, fakt yoxlaması olmadan yayılan məlumatlar, klikbeyt və dezinformasiya axını yaradır. Nəticədə cəmiyyətdə mediaya etibarın itməsi müşahidə olunur.

Əsas problem ad deyil, məzmunun keyfiyyətidir. Peşəkar jurnalist redaktə prosesindən keçir, səhvlərinə görə cavabdeh olur və peşə standartlarını qoruyur. “Sadəcə onlaynda yazan” şəxs isə çox vaxt emosiyalara və izləyici sayı artırmağa üstünlük verir.

Bu tendensiya peşəkar jurnalistlərin əməyini dəyərdən salır. Azərbaycanda da bu problemin həlli üçün media savadlılığının artırılması, peşəkar jurnalistlərin birləşməsi və keyfiyyətli məzmunun dəstəklənməsi vacibdir.

Jurnalistlik adla deyil, bacarıq, bilik və məsuliyyətlə müəyyənləşir. Peşəkarlar bu adı haqlı olaraq daşıya bilərlər. Digərləri isə özlərini “məzmun yaradan” və ya “influencer” adlandırsalar, daha dürüst olar.